abazmemeti.webs.com

ABAZ MEMETI, ing. dip. el.

Kualiteti dhe madhësia e fotografive

Gjatë ruajtjes së fotografisë në kompjuter gjithmonë takohemi me problemin e regjistrimit optimal të saj. Me regjistrim optimal nënkuptojmë "fotografi sa më besnike, me zënie sa më të vogël të hapësirës në disk".

Dy elemente kryesore të cilët ndikojnë në përmbajtjen dhe madhësinë e datotekës grafike janë numri i pikë -sellve të fotografisë dhe thellësia e pikësellve.

 

Numri i pikësellve të fotografisë. Vendimin rreth numrit të pikësellve të fotografisë e marrim në varshmëri nga aplikimi i fotografisë – përkatësisht pajisja në të cilën do të paraqitet.

Rezolucioni i ekranit matet me numër të pikësellve të ekranit nëpër inçin e gjatësisë. Në varshmëri prej numrit të pikësellve që në ekran mund të paraqiten  (800x600, 1024x768, ...) dhe madhësisë fizike të ekranit (e cila matet sipas gjatësisë së diagonales, dhe mund të përmbaj p.sh. 14 apo 17 inç), rezolucioni i ekranit varion, dhe përmban 70 deri në 90 pikësell për inç.

shembull:

Në shembull është paraqitur vendosja e një rezolucioni (1152x864) të ekranit:

procedura:

  1. Kliko me të djathtë në Desktop
  2. Kliko me të majtë në opcionin Properties
  3. Kliko me të majtë në Settings
  4. Kliko në rezolucionin e dëshiruar
  5. Kliko Ok!
  6. Kliko Yes!
  7. Fund.

 

Rezolucioni i printerit definohet me numër të pikave të printimit (dots) nëpër gjatësinë e inçit. Pika e printimit është ekuivalent i pikësellit të ekranit. Printerët e sotëm kanë standardet e vet të matjes të kualitetit maksimal të fotografisë, të cilët janë më së shpeshti 300 apo 600 pika për inç.

Fotografia në ekran (përkatësisht printer) paraqitet në madhësinë e saj normale ashtu që pikëselli i fotografisë paraqitet me pikësellin e ekranit (përkatësisht me pikën e printimit). Rezolucioni i printerit është disa herë më i madh se rezolucioni i ekranit.

Andaj është rregull, që për dimensionet e fotografisë (numri i rreshtave dhe kolonave të rrjetës – matrica e pikëse -llëve) zgjidhet në varshmëri nga aplikimi i fotografisë: nëse fotografinë dëshirojmë ta printojmë, zgjedhim kualitetin më të mirë se sa në rastin kur dëshirojmë vetëm ta paraqesim në ekran.

Thellësia e piksellëve. Informacioni rreth ngjyrës së çdo pikëselli të fotografisë ruhet në vargun e bitëve me gjatësi fikse. Numri i bitëve të përdorur për një pikësell quhet thellësia e pikësellëve (thellësia e ngjyrës, bit-rezolucioni).

Sa të jetë thellësia e pikësellëve me e madhe, në fotografi është e mundur të paraqiten më shumë ngjyra të ndryshme. Vendimin rreth thellësisë së pikësellëve, e me këtë edhe pasurimin e ngjyrave të grafikës, e sjellim në varshmëri prej asaj se çfarë të dhëna gjenden në fotografi (duke pasur kujdes, se sa më e madhe të jetë thellësia e pikësellëve, aq më i madh do të jetë shpenzimi i hapësirës memoruese për ruajtjen e fotografisë).

Nëse fotografia përmban vetëm elemente bardhë-zi (p.sh., nëse paraqet dokumentin e skanuar me tekst), për përshkrimin e pikësellëve në fotografi mjaftojnë dy ngjyra – e bardha dhe e zeza. Këto dy ngjyra mund të defi -nohen me shfrytëzimin e vetëm një biti për pikësell.

Nëse në fotografi është paraqitur një vizatim i thjeshtë, ndoshta zgjedhje e mirë do të ishte thellësia e pikësellëve të jetë 8 (me të cilën mundësohet paraqitja e 28 = 256 ngjyra të ndryshme).

Fotografitë me nuancat e ngjyrës së përhimët shumë bukur paraqiten me 256 nuanca të ngjyrës së përhimët (prej të bardhës kah e zeza), që arrihet me thellësinë e pikësellëve të barabartë me 8.

Fotografitë me ngjyrë të plotë munden në ekran të paraqiten me thellësi të pikësellëve të barabartë me 24. Në modelin e ngjyrave RGB kjo realizohet ashtu që me nga 8 bit paraqiten komponentët e ngjyrave të kuqe, gjelbër dhe kaltër, të cilat kombinohen për të paraqitur ngjyrën e pikësellit. Në këtë mënyrë, në ekran mund të paraqiten 224, apo afërsisht 16.7 milion ngjyra të ndryshme, e kjo zakonisht është më shumë se e mjaftueshme për syrin e njeriut.

Fotografitë të cilat janë të përgatitura për printim me ngjyra të plota mund të paraqiten në modelin e ngjyrave CMYK (cyan, magenta, verdhë dhe zezë), ku për çdo komponentë ndahen nga 8 bit informacion për pikësell. Thellësia e pikësellëve në këtë rast është 32, që do të mundësonte 232 ngjyra, apo mbi 4 miliard ngjyra të ndryshme! Në praktikë, gjatë printimit as për së afërmi nuk mund të paraqitet një numër i tillë i ngjyrave.

                             

Në modelin RGB të ngjyrave, i cili përdoret për paraqitjen e fotografive në ekran, përdoren ngjyra e kuqe, e gjelbër dhe e kaltër (ngjyrat e ndriçimit – sa më shumë ngjyra që ti shtohet, ngjyra totale do të jetë më e ndritshme). Në anën tjetër, teknika e printimit bazohet ne modelin CMYK të ngjyrave, ku ngjyrat përdoren si pigmente; sa më shumë ngjyrë që vendoset, fitohet ngjyrë më e mbylltë. Teknika e printimit është teknikë e zhytur, andaj numri i ngjyrave të cilat mund të printohen është më i vogël edhe nga numri i ngjyrave në modelin RGB të cilat paraqiten në ekran.

Formati i datotekës grafike. Hapësira e nevojshme për regjistrimin e fotografive. Me format të datotekës grafike nënkuptojmë mënyrën se si informacioni rreth fotografisë organizohet në datotekë. Sot ekziston numër shumë i madh i formateve të ndryshme grafike. Për cilin format do të përcaktohemi varet nga aplikimi dhe përmbajtja e datotekës, sistemit operativ, softuerit të cilin e disponojmë,…

Hapësira memoruese për regjistrimin e të dhënave të fotografisë, pa marrë parasysh cilin format e përdorim, mundet afërsisht të llogaritet sipas formulës:

hapësira e nevojshme = numri i pikësellëve x thellësia e pikësellëve

Shembulli 1: Për fotografinë me ngjyrë të plotë, të cilën dëshirojmë ta printojmë në printerin me rezolucion 600 dpi në madhësinë 10 x 8 inç (afërsisht 25 x 20 cm), numri i pikësellëve është:

(10 x 600) x (8 x 600) = 6000 x 4800 = 28800000,

thellësia e pikësellëve është 32 bit (4 bajt), prandaj hapësira memoruese e nevojshme për deponimin e fotografisë së tillë përmban më shumë se 100 Mb. Kjo edhe në kompjuterët bashkohor është hapësirë e madhe memoruese, veçanërisht nëse kemi arkiva me numër më të madh të fotografive të këtilla.

Shembulli 2: Fotografia me ngjyra të plota, me dimensione 600 x 500 pikësell (afërsisht gjysma e ekranit) kërkon 300000 x 3 bajt, apo 900 Kb hapësirë. Kjo madhësi e fotografisë, edhe pse shume më e vogël se në shembullin e mëparshëm, edhe më tej mund të jetë shumë e madhe nëse fotografinë e tillë duhet ta dërgojmë përmes rrjetës (për ta paraqitur në Web faqe).

Llojet e paraqitjeve grafike

Ekzistojnë dy lloje të paraqitjeve grafike:

  • grafika rasterike (e bitmapuar)
  •  grafika vektoriale

Grafika rasterike është nocion i cili përshkruan fotografinë të përbërë nga katror të vegjël të ngjyrosur, të cilët quhen pikësell. Veçori themelore e kësaj grafike është se ka një rezolucion të caktuar dhe nuk mund të zmadhohet ose zvogëlohet pa humbje në kualitet. Përkatësisht pikat nga të cilat është ndërtuar fotografia bëhen të dukshme. Te programet e tilla, kur të tërhiqni një vijë  programi e shndërron në katror të vegjël të rregulluar njëri pas tjetrit që paraqesin një fotografi të thjeshtë. Këtu bëjnë pjesë këto programe: Photo-Paint, Micrografx Picture Publisher dhe Ulead PhotoImpact.

shembull:

 

Grafika vektoriale definohet me ekuacionet që përcaktojnë vizat, format dhe pozitat. Përbëhet kryesisht nga objektet në fotografi. Objektet mund të jenë vizat, rrathët, katrorët, trekëndëshat, spiralet dhe format e tjera. Fotografitë vektoriale zakonisht janë të ndërtuara prej linjave. Në vend që fotografinë ta vizatojmë pikë pas pikës, sikur në programet paint, në grafikën vektoriale fotografinë e vizatojmë përmes funksioneve matematikore. Grafika vektoriale mundet pafundësisht të zmadhohet dhe zvogëlohet. Pa marrë parasysh se sa e zmadhojmë fotografinë, ajo gjithmonë duket në mënyrë të përkryer. Në fakt grafika mund të duket më bukur kur zmadhohet sepse lakoret janë më të rregulluara. Programet për krijimin e grafikës vektoriale janë AutoCad, Corel Draw, dhe të ngjashme.

shembull:

Formatet mė tė shpeshta tė datotekave grafike


Ekstenzioni


Formati

Vektorial apo
Rasterik


Pėrshkrimi

.BMP

Windows Bitmap

Rasterik

Pėrdoret pėr paraqitje dhe ruajtje tė fotografive Windows

.CGM

Computer Graphics Metafile

Vektorial

Formati i cili ėshtė zhvilluar me bashkėpunimin e organizatave tė ndryshme pėr standardizim. Pėrkrahet prej shumė produkteve softuerike.

.DCX

Windows Images

Rasterik

Formati pėr datoteka tė shumėfishta '.PCX' (Windows)

.DXF

Data Exchange File

Vektorial

Format i krijuar nga AutoDesk-u. Pothuajse tė gjithė PC-tė tė bazuar nė sistemin CAD (Computer Aided Design) pėrkrahin  DXF.

.EPS

Encapsulated Postscript

Vektorial, shpesh me kokė rasterike

Formati pėr gjuhėn PostScript. EPS pėrdor kombinimin e komandave PostScript dhe formati TIFF apo PICT.

.GIF

Graphics Interchange Format

Rasterik

Ky format mund tė pėrdoret nė platforma tė ndryshme, andaj shpesh pėrdoret si fotografi nė WWW. Me qenė se datoteka ėshtė e vogėl, lehtė bartet pėrmes Internetit. Megjithatė, GIF ėshtė i kufizuar nė 256, dhe ngjyrat nuk janė tė paraqitura njėlloj nė varshmėri nga platforma.

.JPG

Joint Photographic Experts Group

Rasterik

Standard ndėrkombėtar i pėrdorur pėr kompresim tė fotografive digjitale. Datotekat janė relativisht tė vogla, varėsisht nga shkalla e kompresimit. Ky ėshtė format nga i cili nuk mundė tė rikthehet fotografia origjinale.

.PCX

PC Paintbrush

Rasterik

Format i krijuar nga Zsoft. Pėrkrahet nga shumė aplikacione tė Windows-it, si dhe nga shumė skanerė optik dhe faks modem.

.PIC

Lotus Picture File

Vektorial

Format grafik relativisht i thjeshtė, i zhvilluar nga Lotus-i pėr paraqitje tė grafikės sė gjeneruar nga Lotus 1-2-3. PIC pėrkrahet prej shumė aplikacioneve tė PC.

.PICT

Picture Format

Vektorial

Format pėr datotekat grafike tė Macintosh-it i zhvilluar nga Apple Computer. Ai ėshtė i pėrkrahur nga tė gjithė programet grafike tė cilėt punojnė nė Macintosh.

.PNG

 

Rasterik

Versioni mė i avancuar i formatit GIF.

.TIF

Tagged Image File Format

Rasterik

Ky format pėrdoret pėr pėrgatitje dhe kėmbim ndėrmjet aplikacioneve 'desktop publishing' dhe 'graphic design' . Kėtė format e pėrkrahin platforma tė ndryshme, si Microsoft Windows dhe Macintosh. Gjithashtu pėrdoret pėr skanimin e fotografive sepse pėrkrah tė gjitha madhėsitė, rezolucionet dhe thellėsitė e ngjyrės.

.WMF

Windows Metafile

Vektorial, mund tė pėrmbaj edhe fotografi rasterike

Format pėr ruajtje dhe kėmbim tė fotografive nė aplikacionet e Windows-it.

.WPG

WordPerfect Graphic File

Vektorial

Format i cili pėrdor WordPerfect.

Transparenca

Gjitha fotografitë e bitmapuara në kompjuter paraqiten me matricën e piksellëve, e cila gjithmonë është në formë drejtkëndshe. Veçoria e transparencës mundëson që fotografia nuk duhet të ketë konturë drejtkëndëshe.

Nëse ndonjë piksell të fotografisë e deklarojmë si të tejdukshëm (transparent), ai nuk do të shihet në ekran, por nëpërmes tij do të “tejduket”, edhe aty në vend të fotografisë do të shohim pjesën e prapavijës në të cilën fotografia është e vendosur. Në këtë mënyrë, nëse dëshirojmë që fotografia jonë të ketë formë rrethore e jo formë drejtkëndëshe, të gjithë piksellët të fotografisë sonë (drejtkëndëshe) jashtë rrethit mund ti definojmë si transparente.

GIF-in transparent thjesht realizohet. Për piksellët transparent në CLUT rezervohet një hyrje, e cila paraqet "ngjyrë të tejdukshme".

Transparenca përkrahet nga formati GIF89a, por jo edhe nga GIF87a.

Kthehu në fillim

Mbivendosja

Mundësia e mbivendosjes krijon iluzion në paraqitjen më të shpejtë të grafikës. Veçanërisht është e dobishme në Web, ku te linçet e ngadaltë ekziston rreziku që për shkak të paraqitjes së ngadalshme vizitorët e padurueshëm të ikin nga sajti para se të paraqitet e tërë faqja me fotografi.

Të dhënat në formatin GIF (nëse nuk përdoret mbivendosja) janë të organizuar rresht pas rreshti të piksellëve, nga lartë deri poshtë. Fotografia paraqitet me tempon e diktuar me shpejtësinë e transmetimit të fotografisë nëpër rrjetë, ashtu që rreshtat paraqiten në mënyrë sekuenciale, fund e krye. Në momentin kur arrin 50% e të dhënave, në ekran do të shihet vetëm pjesa e epërme e fotografisë. Kur të arrin gjitha të dhënat, do të shohim se çka gjendet në pjesën e poshtme.

Në kalimin e parë paraqitet vetëm rreth 12.5% e fotografisë (çdo rresht i tetë). Pastaj fotografia GIF përsëri paraqitet edhe tri herë, duke i dhënë më shumë rezolucion në çdo kalim, deri sa nuk arrin gjitha të dhënat; në kalimin e dytë paraqiten edhe 12.5% e të dhënave, ashtu që paraqiten çdo i katërti rresht; në kalimin e tretë paraqiten në ekran edhe 25% e të dhënave, pra do të shihet çdo i dyti rresht. Në hapin e katërt dhe të fundit, do të tregohen edhe 50% e të dhënave të fotografisë. Shfrytëzuesi mund të fitoj një pamje mjaftë të mirë  rreth fotografisë edhe kur ka vetëm 30-50% të informacionit të saj. Mbivendosja është e përkrahur nga të dy formatet (GIF87a dhe GIF89a).

Formati GIF

GIF (Graphics Interchange Format) është format i vjetër, i cili edhe sot është i popullarizuar për paraqitjen e fotografive të thjeshta në Web.

Fotografitë GIF kanë thellësi prej 8 bitësh (lejojnë që fotografia të ketë deri në 256 ngjyra) dhe gjithmonë janë të komprimuara. Metodën e kompresimit LZW, e zhvilluan më vitin 1977, J. Ziv i A. Lempel, ndërsa më vonë e ka përsosur Terry Welch. Ky është algoritëm i kompresimit pa humbje, i cili shkëlqyeshëm i komprimon fotografitë e thjeshta me zona të mëdha të ngjyrosura me një ngjyrë të njëjtë.

Formati GIF është zgjidhje e mirë për vizatime, fotografi bardh-zi, dhe për tekst të imtë. Për shkak thellësisë së vogël të piksellëve, si dhe për shkak natyrës së algoritmit LZW (i cili nuk i komprimon mirë fotografitë me tone të pandërprera) nuk është i mirë për paraqitje të fotografive, sepse fotografitë e humbin mprehtësinë, siç është treguar në shembullin e më poshtëm:

   

               Fotografia në formatin JPG                                                  Fotografia në formatin GIF


Formati GIF përdor indeks ngjyrën, që dukshëm e dallon nga formati i fotografive RGB. Tek fotografitë RGB, për çdo piksell deklarohen numrat të cilët përcaktojnë sasinë e komponentës të ngjyrës së kuqe, gjelbër dhe kaltër të piksellit.

Në formatin GIF, gjitha ngjyrat të cilat ekzistojnë në fotografi jepen në tabelën e veçantë të ngjyrave. Kjo tabelë quhet paletë ose CLUT (Color Lookup Table -  tabela e kërkimit të ngjyrave). Kjo tabelë përmban deri në 256 hyrje, e që kufizon numrin e ngjyrave në 256. Për çdo piksell të fotografisë tutje nuk definohet ngjyra, por specifikohet hyrja (numri prej 0 deri në 255) në CLUT.

Fotografitë e thjeshta në formatin GIF shkëlqyeshëm komprimohen, ashtu që fitohen datoteka të vogla. Ky është një prej fakteve pse ky format edhe më tej është shumë i përdorur në Web. GIF ka edhe performansa tjera që janë arsye pse mbahet kaq gjatë, pa marr parasysh paraqitjen e numrit të madh të formateve të reja. Në këto performansa  bëjnë pjesë mbivendosja, transparenca dhe mundësia e ndërtimit të animacioneve.

GIF-i i animuar

Është treguar se specifikacioni themelor i formatit GIF, GIF89a, përkrah përveç fotografive statike, edhe fotografi të animuara. Mjafton të bëhen disa fotografi të cilat nëse shqyrtohen në varg, përbëjnë një animacion. Pastaj me ndihmën e ndonjë vegle softuerike i ndërlidhim në një datotekë në formatin GIF të animuar e cila mund të paraqitet në ndonjë Web faqe.

shembull:

 Animacioni (më poshtë) kërcimi i topit përbëhet nga këto 6 korniza

Ky animacion ka 10 korniza për sekond


GIF-animacioni nuk ofron nivel kontrolle dhe fleksibilitet sikur formatet tjera të animacionit, por është bërë shumë e popullarizuar sepse përkrahet nga të gjithë shfletuesit e Web-it.